Foto: Dijks Media

De aanhoudende droogte in Friesland begint ook voor het amateurvoetbal steeds nadrukkelijker een probleem te worden. Natuurgrasvelden hebben te maken met verdroging, harde bodems en een grote behoefte aan water. Met de eerste bekerwedstrijden in aantocht kan dat meer gevolgen hebben dan alleen een minder fraaie grasmat.

Friesland is uitzonderlijk droog

Dat de omstandigheden droog zijn, blijkt uit cijfers van Wetterskip Fryslân. Op 5 augustus bedroeg het gemiddelde neerslagtekort in het werkgebied van het waterschap 212 millimeter. Een week eerder was dat nog 187 millimeter.

Vooral langs de Friese IJsselmeer- en Waddenkust en in het noordwesten van de provincie is het tekort groot. Op sommige plaatsen liep het neerslagtekort op tot meer dan 250 millimeter.

Ook de grondwaterstanden dalen. Volgens Wetterskip Fryslân gaat het gemiddeld om ongeveer één centimeter per dag. De droogte is zodanig dat het waterschap opnieuw inspecties uitvoert bij droogtegevoelige waterkeringen.

Voor voetbalverenigingen met natuurgras zijn dergelijke omstandigheden merkbaar. Niet alleen bestaand gras heeft te lijden onder langdurige droogte. Veel sportvelden worden tijdens de zomerstop bovendien onderhouden, doorgezaaid of gedeeltelijk opnieuw ingezaaid. Juist jong gras heeft voldoende vocht nodig om zich goed te kunnen ontwikkelen.

Beregenen niet overal vanzelfsprekend

Wetterskip Fryslân beschikt nog over water uit het IJsselmeer om de Friese boezem en polders van water te voorzien. Tegelijkertijd is de watervraag groot en kost het steeds meer inspanning om de gewenste peilen te handhaven.

Het waterschap adviseert om grasvelden vóór 10.00 uur of na 16.00 uur te beregenen. Op die momenten gaat minder water door verdamping verloren.

De mogelijkheden verschillen echter per locatie. Niet iedere vereniging beschikt over dezelfde beregeningsinstallatie en in bepaalde gebieden gelden regels voor het onttrekken van oppervlaktewater. Daardoor kan een club met meerdere natuurgrasvelden voor een heel andere situatie staan dan een vereniging met kunstgras of uitgebreide beregeningsmogelijkheden.

Bekerwedstrijden kunnen voor extra puzzel zorgen

Juist richting de bekerwedstrijden wordt de staat van de velden belangrijk. Voor standaardteams mannen in de eerste klasse en lager geldt volgens de KNVB dat bij een onbespeelbaar hoofdveld moet worden uitgeweken naar een ander speelveld als er een geschikt veld beschikbaar is. Dat andere veld mag zowel kunstgras als natuurgras zijn en moet aan de gestelde eisen voldoen. Daarmee kan droogte gevolgen krijgen die verder gaan dan alleen het onderhoud van één veld.

Heeft een thuisclub geen geschikt alternatief op het eigen sportpark, dan moet worden bekeken welke mogelijkheden er nog zijn. In de praktijk kan daarbij worden gedacht aan een geschikt veld op een andere accommodatie of, wanneer clubs en KNVB daarover tot de benodigde afspraken komen, een andere oplossing rond de wedstrijd. Wanneer geen geschikt speelveld beschikbaar is, kan een wedstrijd worden afgelast en opnieuw moeten worden ingepland. Dat lijkt op papier overzichtelijk, maar kan bij meerdere getroffen clubs tegelijk ingewikkeld worden.

Een kunstgrasveld kan bijvoorbeeld op hetzelfde moment al nodig zijn voor andere bekerwedstrijden, jeugdteams of trainingen. Ook kleedkamers, scheidsrechters, kantinebezetting en vrijwilligers zijn gekoppeld aan het oorspronkelijke programma.

Wanneer één wedstrijd moet worden verplaatst, is daar vaak nog wel een oplossing voor te vinden. Wanneer tientallen verenigingen in dezelfde periode hun natuurgras moeten ontzien, wordt de beschikbare ruimte op kunstgrascomplexen een stuk kleiner.

Thuiswedstrijd is niet zomaar meer een thuiswedstrijd

Daar komt bij dat uitwijken sportieve en organisatorische gevolgen kan hebben. Een vereniging die normaal gesproken op natuurgras speelt, kan bijvoorbeeld ineens op kunstgras moeten aantreden. Een wedstrijd kan op een ander veld van hetzelfde complex terechtkomen of mogelijk op een andere accommodatie worden gespeeld.

Voor supporters kan de locatie veranderen. Vrijwilligers moeten mogelijk op andere momenten beschikbaar zijn en ook afspraken rondom ontvangst, kleedkamers en wedstrijdorganisatie moeten worden aangepast. Voor wedstrijdsecretarissen kan dat kort voor een bekerweekend een behoorlijke operatie worden.

De KNVB benadrukt daarbij dat de scheidsrechter uiteindelijk bepaalt of een speelveld geschikt is om de wedstrijd op te spelen. Een veld hoeft dus niet volledig bruin te zijn om problemen te geven. Ook de toestand en hardheid van de ondergrond spelen mee bij de vraag of er verantwoord gevoetbald kan worden.

Landelijk veel zorgen over droogte

Dat droge voetbalvelden niet alleen in Friesland een aandachtspunt zijn, blijkt uit een flitsenquête van de Belangenorganisatie Amateur Voetbalverenigingen (BAV).

Aan dat onderzoek deden 116 verenigingen mee. Van de reagerende clubs gaf 40,5 procent aan al problemen door de droogte te ervaren. Nog eens 20,7 procent verwachtte op korte termijn problemen. Daarmee meldde in totaal 61,2 procent van de deelnemers bestaande of verwachte droogteproblemen. Clubs noemen onder meer verdroogd gras, kale plekken en zeer harde velden.

Ook voldoende beregenen blijkt niet voor iedere vereniging mogelijk. Volgens de BAV gaf 41,4 procent van de deelnemers aan de velden slechts beperkt of onvoldoende te kunnen beregenen. De enquête is geen representatieve steekproef van alle amateurverenigingen in Nederland. De cijfers kunnen daarom niet rechtstreeks worden vertaald naar het aantal getroffen clubs in Friesland. Wel geven ze een beeld van de problemen waarmee terreinbeheerders momenteel te maken kunnen krijgen.

Meer dan alleen een groen of bruin veld

Bij droogte wordt al snel gekeken naar de kleur van een grasmat, maar die zegt niet alles over de bespeelbaarheid. Langdurige droogte kan de bovenlaag hard maken. Daarnaast kunnen zogenoemde droge plekken ontstaan waar water moeilijk de bodem binnendringt. De KNVB besteedde daar deze zomer al aandacht aan in informatie voor verenigingen over het onderhoud van natuurgras.

Extra sproeien is daarbij niet altijd voldoende. Bodemstructuur, wortelontwikkeling, beluchting en de manier waarop water de bodem binnendringt spelen eveneens een rol. Andersom betekent een vergeeld veld ook niet automatisch dat er niet gevoetbald kan worden. Uiteindelijk moet per accommodatie en per speelveld worden bekeken wat de toestand is.

Komende weken worden bepalend

Voor het Friese amateurvoetbal worden de komende weken daarom interessant. Er is op dit moment geen basis om te stellen dat natuurgrasvelden in heel Friesland onbespeelbaar dreigen te worden. Daarvoor verschillen de omstandigheden per sportpark te veel en ontbreekt een provinciebrede inventarisatie.

Wel staat vast dat Friesland met een aanzienlijk neerslagtekort te maken heeft en dat natuurgrasclubs daardoor extra aandacht aan hun velden moeten besteden. Juist als de eerste bekerrondes worden gespeeld, kan blijken hoe groot het probleem werkelijk is.

Een paar onbespeelbare velden zijn binnen een programma doorgaans nog op te vangen. Wanneer op hetzelfde moment meerdere clubs moeten uitwijken, kan een kettingreactie ontstaan: wedstrijden moeten naar andere velden, kunstgrasvelden raken voller en andere duels moeten mogelijk worden verschoven.

Daarmee kan de droogte uiteindelijk niet alleen een probleem voor de terreinploeg worden, maar ook voor wedstrijdsecretarissen, spelers, scheidsrechters en de KNVB.